Sezona bezalkoholnih pića je u toku. Kategorija koja se počela razvijati u 17. stoljeću, danas u BiH prodaje približno 350 miliona litara godišnje.

Historija bezalkoholnih osvježavajućih pića počinje u vrijeme kada je pronađena mineralna voda u prirodnim izvorima. Naučnici su tada brzo otkrili da je karbon dioksid „zaslužan“ za mjehuriće u prirodnoj mineralnoj vodi. U 17. stoljeću su se pojavila prva bezalkoholna osvježavajuća pića (negazirana) u prodaji. Bila je to mješavina vode i limunovog soka, zaslađena medom. Popularnost gaziranih pića u Americi počinje 1832. godine, kada je John Mathews izumio stroj za pravljenje gazirane vode. Ispijanje prirodne ili pak umjetne mineralne vode smatralo se zdravom navikom. Američki farmaceuti koji su prodavali mineralnu vodu, počeli su joj dodavati biljke sa ljekovitim svojstvima i raznim okusima. Neki historičari vjeruju da je doktor Philip Syng prvi napravio gazirano piće sa okusom1 807. godine.

Kupci su ubrzo htjeli nositi svoje „zdrave napitke“ sa sobom, te je tako počela da se razvija industrija flaširanih bezalkoholnih pića.

Danas su nam na raspolaganju razne vrste bezalkoholnih pića: gazirana i negazirana, različitih okusa, u različitim pakovanjima i sa najrazličitijim zatvaračima. U ovu industriju spadaju i neki od najvećih brandova na svijetu, najpoznatiji su sigurno veliki rivali Coca-Cola i Pepsi.

MEMRB u bezalkoholna osvježavajuća pića ubraja četiri kategorije: gazirana pića, pakovane vode, prirodne sokove i drinkove, te ledene čajeve. Gazirana pića su najveća kategorija, sa 35.9% učešća.

Učešća svih kategorija prikazana su na slici 1.

Cjelokupno tržište bezalkoholnih osvježavajućih pića bilježi pad od nešto više od 17% YTD10 vs. YTD09. Veličina ovog tržišta iznosi blizu 350 miliona litara godišnje, ili približno 600 miliona KM (podaci iz 2008. i 2009.).

Slika 2. prikazuje učešća pojedinih kategorija tokom zadnjih sedam perioda.

Gazirana pića

U kategoriji gaziranih pića, pet glavnih proizvođača čini između 80% i 90% cjelokupnog tržišta. Apsolutni lider je The Coca-Cola Company (u daljnjem tekstu TCCC), koja drži više od pola tržišta (YTD10), te bilježi rast u odnosu na YTD09.

O dominaciji TCCC u ovoj kategoriji dovoljno govori činjenica da se među top 10 brandova, nalaze svi TCCC brandovi gaziranih pića (Coca-Cola, Fanta, Schweppes i Sprite), te svi bilježe porast učešće u odnosu na YTD09.

Najveću konkurenciju u BiH TCCC-u čini Sarajevski Kiseljak, koji također bilježi značajan rast u učešću u odnosu na YTD09. Ostali bitni proizvođači su Kolinska, Pepsi Company, te Sinalco.

Kao i ostale kategorije unutar bezalkoholnih osvježavajućih pića, gazirana pića su sezonski proizvodi. Evidentan je porast prodaje svih kategorija u ljetnom periodu.

Prirodni sokovi i drinkovi

U kategoriju prirodnih sokova i drinkova, MEMRB uključuje juice (100% sadržaj juicea), nectare (25% do 99% sadržaj juicea) i drinkove (do 24% sadržaja juicea).

Tržište prirodnih sokova i drinkova čini 24.3% unutar bezalkoholnih pića (YTD10). Omiljeni su nectari (54% unutar prirodnih sokova i drinkova), dok juicevi imaju tek 6% udjela. Potrošači u BiH preferiraju nectare, koji su obično nešto slađi, imaju veći izbor različitih okusa, te su dosta jeftiniji u odnosu na juiceve.

Na ovom tržištu prva četiri proizvođača imaju približno izjednačena učešća. Ipak, Nectar prednjači, te bilježi rast učešća (YTD10 vs. YTD09). Slijede Fructal, Vino Župa i Jamnica. Među brandovima, najveće učešće imaju La Vita i Nectar, a treći po redu je Cappy.

Prosječne cijene juiceva i nectara u maloprodajnom kanalu (supermarketi, velike trgovine, male trgovine i petrol) u period april/maj 2010. godine, variraju od 1,26 KM/lt do 2,76KM/lt. Drinkovi su dosta jeftiniji, te je prosječna cijena u istom periodu 1,58 KM/lt. 

Slika 4. pokazuje prosječne cijene po litri, najvećih proizvođača.

Pakovane vode

Pakovane vode u BiH su posebno zanimljiva kategorija, zbog svog „lokalnog“ karaktera: Većina regija ima svog apsolutnog lidera. Isti je slučaj ako odvojeno posmatramo Federaciju BiH i Republiku Srpsku. Slika 5. prikazuje prodaju sedam velikih proizvođača u FBiH i RS. Na nivou BiH ipak možemo izdvojiti ubjedljivog lidera, a to je Sarajevski Kiseljak.

Učešće Sarajevskog Kiseljaka raste u periodu YTD10 vs. YTD09. Vitinka i Jamnica su na drugom, odnosno trećem mjestu. Flaširane vode čine 34.7% bezalkoholnih osvježavajućih pića. Učešće im se smanjuje u periodu YTD10 vs. YTD09 za 3.9pp. U ovoj kategoriji preovladavaju gazirane vode, sa 69%. (YTD10).

Ledeni čajevi

Ledeni čajevi su najmanja kategorija, te isto kao i vode, bilježe pad u učešću u periodu YTD10 vs. YTD09. U periodu YTD10 Jamnicino učešće značajno raste u odnosu na YTD09, čime Jamnica potvrđuje svoju lidersku poziciju. Ostali značajni igrači su Studena i Sinalco. Većina ledenih čajeva se proda kroz male trgovine, dok značaj HoReCa kanala značajno raste u periodu YTD10 vs. YTD09 (slika 6). Glavni „igrači“ se razlikuju u maloprodaji i HoReCa kanalu. Dok je u maloprodaji Jamnica lider, sa rastom učešća, u HoReCa kanalu ubjedljivi lider je Podravka, koja također bilježi veliki rast u učešću (YTD10 vs. YTD09). U kategoriji ledenih čajeva treba spomenuti brand TCCC-a Nestea, koji je udvostručio svoje učešće u kanalu maloprodaje, te utrostručio učešće u HoReCa kanalu.